Μια ανακάλυψη που μοιάζει βγαλμένη από ταινία επιστημονικής φαντασίας έρχεται να ταράξει τα νερά της μικροβιολογίας. Ερευνητές εντόπισαν ένα στέλεχος βακτηρίου παγιδευμένο κάτω από 5.000 χρόνια πάγου σε υπόγειο σπήλαιο της Ρουμανίας, το οποίο παρουσιάζει αντοχή σε 10 σύγχρονα αντιβιοτικά.
Το βακτήριο ανήκει στο γένος Psychrobacter και συγκεκριμένα στο στέλεχος Psychrobacter SC65A.3. Το εντυπωσιακό εύρημα προέρχεται από το Scărișoara Ice Cave, ένα από τα παλαιότερα υπόγεια παγοσπήλαια της Ευρώπης, στη Ρουμανία.
Αλλά τι σημαίνει αυτή η ανακάλυψη για τη δημόσια υγεία και την παγκόσμια μάχη κατά της μικροβιακής αντοχής;
Τι είναι το Psychrobacter και πώς επιβίωσε για χιλιετίες;
Το γένος Psychrobacter περιλαμβάνει βακτήρια που είναι προσαρμοσμένα σε ακραία ψυχρά περιβάλλοντα, όπως παγετώνες, πολικά εδάφη και υπόγειες παγωμένες σπηλιές. Πρόκειται για Gram-αρνητικά βακτήρια που μπορούν να επιβιώσουν σε συνθήκες χαμηλής θερμοκρασίας και περιορισμένων θρεπτικών πόρων.
Το συγκεκριμένο στέλεχος παρέμεινε απομονωμένο για περίπου 5.000 χρόνια μέσα σε στρώματα πάγου, σε ένα περιβάλλον χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Αυτή η απομόνωση κάνει την αντοχή του στα σύγχρονα αντιβιοτικά ακόμα πιο ανησυχητική.
Αντοχή σε 10 σύγχρονα αντιβιοτικά
Το αρχαίο βακτήριο αποδείχθηκε ανθεκτικό σε 10 διαφορετικά αντιβιοτικά, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών κατηγοριών που χρησιμοποιούνται σήμερα για σοβαρές λοιμώξεις.
Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι στο γονιδίωμά του εντοπίστηκαν πάνω από 100 γονίδια που σχετίζονται με αντοχή στα αντιβιοτικά.
Αυτό δείχνει κάτι εξαιρετικά σημαντικό:
- Η αντοχή στα αντιβιοτικά δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα της σύγχρονης ιατρικής χρήσης.
- Πρόκειται για έναν αρχαίο εξελικτικό μηχανισμό που υπήρχε στη φύση πολύ πριν την ανακάλυψη της πενικιλίνης.
Η φύση παράγει αντιβιοτικές ουσίες εδώ και εκατομμύρια χρόνια ως μέσο μικροβιακού ανταγωνισμού. Επομένως, η αντοχή αποτελεί μέρος μιας φυσικής “κούρσας εξοπλισμών” μεταξύ μικροοργανισμών.
Κλιματική αλλαγή και κίνδυνος επανεμφάνισης αρχαίων μικροβίων
Η ανακάλυψη αποκτά νέα διάσταση υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής. Καθώς οι παγετώνες και τα στρώματα αιώνιου πάγου λιώνουν, αρχαίοι μικροοργανισμοί που παρέμεναν παγιδευμένοι ενδέχεται να απελευθερωθούν.
Αν και το Psychrobacter σπάνια προκαλεί λοιμώξεις σε ανθρώπους ή ζώα – καθώς προτιμά ψυχρά περιβάλλοντα – η ύπαρξη τόσων γονιδίων αντοχής δημιουργεί έναν θεωρητικό κίνδυνο:
Τα γονίδια αυτά θα μπορούσαν να μεταφερθούν σε άλλα παθογόνα βακτήρια μέσω οριζόντιας γονιδιακής μεταφοράς, ενισχύοντας το ήδη σοβαρό παγκόσμιο πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής.
Κίνδυνος ή και ευκαιρία;
Η επιστήμη βλέπει στην ανακάλυψη και μια θετική πλευρά. Τα αρχαία βακτήρια μπορεί να παράγουν μοναδικές βιοδραστικές ενώσεις που δεν έχουν ακόμη μελετηθεί. Αυτές οι ουσίες θα μπορούσαν:
- Να οδηγήσουν στην ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών
- Να προσφέρουν καινοτόμες βιοτεχνολογικές εφαρμογές
- Να βοηθήσουν στην κατανόηση της εξελικτικής ιστορίας της αντοχής
- Με άλλα λόγια, η ίδια η φύση που δημιούργησε το πρόβλημα μπορεί να κρύβει και τη λύση του.
