Μια νέα επιστημονική ανακάλυψη δίνει ελπίδα στην έρευνα για το Αλτσχάιμερ, καθώς επιστήμονες εντόπισαν έναν «κρυφό διακόπτη θανάτου» στον εγκέφαλο που φαίνεται να επιταχύνει την καταστροφή των νευρικών κυττάρων. Ακόμη πιο ενθαρρυντικό είναι ότι, σε πειράματα σε ποντίκια, κατάφεραν να τον απενεργοποιήσουν, επιβραδύνοντας την πορεία της νόσου και προστατεύοντας τη μνήμη.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ομάδα με επικεφαλής τον νευροβιολόγο καθηγητή Hilmar Bading του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, σε συνεργασία με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Shandong στην Κίνα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ένας συγκεκριμένος μοριακός μηχανισμός παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της νόσου και ανοίγει τον δρόμο για μια διαφορετική θεραπεία.
Πώς οι επιστήμονες συνέδεσαν το Αλτσχάιμερ με ένα τοξικό σύμπλεγμα πρωτεϊνών
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται δύο γνωστά βιολογικά στοιχεία: ο υποδοχέας NMDA και το ιοντικό κανάλι TRPM4. Οι υποδοχείς NMDA είναι απαραίτητοι για την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων και ενεργοποιούνται από το γλουταμινικό, έναν βασικό νευροδιαβιβαστή.
Όταν οι υποδοχείς αυτοί λειτουργούν μέσα στις συνάψεις, συμβάλλουν στην επιβίωση των νευρώνων και στη διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών. Όταν όμως το TRPM4 αλληλεπιδρά με τους NMDA υποδοχείς έξω από τις συνάψεις, η λειτουργία τους αλλάζει με βλαβερό τρόπο. Οι ερευνητές περιγράφουν αυτό το ζεύγος ως ένα «σύμπλεγμα θανάτου», επειδή μπορεί να οδηγήσει σε βλάβη και τελικά σε θάνατο των νευρικών κυττάρων.
Η νέα θεραπεία που δοκιμάστηκε σε ποντίκια
Στα πειραματόζωα με Αλτσχάιμερ, το τοξικό σύμπλεγμα NMDAR/TRPM4 εμφανίστηκε σε πολύ υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα υγιή ποντίκια. Για να στοχεύσουν αυτόν τον μηχανισμό, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν την ένωση FP802, έναν αναστολέα που είχε αναπτυχθεί από την ομάδα του καθηγητή Bading.
Το μόριο συνδέεται στο σημείο επαφής των δύο πρωτεϊνών, το λεγόμενο «TwinF interface», και εμποδίζει τη μεταξύ τους σύνδεση. Με αυτόν τον τρόπο διαλύει το τοξικό σύμπλεγμα και ανακόπτει τη βλαβερή αλυσίδα αντιδράσεων που σχετίζεται με τη νευρωνική απώλεια.
Πιο αργή εξέλιξη της νόσου και καλύτερη διατήρηση της μνήμης
Τα αποτελέσματα στα ποντίκια ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η πορεία της νόσου επιβραδύνθηκε αισθητά, ενώ οι ερευνητές παρατήρησαν μικρότερη απώλεια συνάψεων και λιγότερες δομικές και λειτουργικές βλάβες στα μιτοχόνδρια, τα «εργοστάσια ενέργειας» των κυττάρων.
Παράλληλα, οι ικανότητες μάθησης και μνήμης παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό διατηρημένες. Σημαντικό εύρημα ήταν και η μείωση της συσσώρευσης βήτα-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο, ενός από τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά του Αλτσχάιμερ.
Γιατί αυτή η προσέγγιση ξεχωρίζει
Σε αντίθεση με πολλές κλασικές στρατηγικές που στοχεύουν άμεσα στον σχηματισμό ή την απομάκρυνση του αμυλοειδούς, η συγκεκριμένη θεραπεία εστιάζει σε έναν μεταγενέστερο κυτταρικό μηχανισμό που συνδέεται με τον θάνατο των νευρικών κυττάρων. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή φαίνεται πως ο ίδιος μηχανισμός τροφοδοτεί και έναν φαύλο κύκλο που ενισχύει εκ νέου τη δημιουργία αμυλοειδικών εναποθέσεων.
Η ίδια ερευνητική ομάδα έχει δείξει σε παλαιότερες μελέτες ότι η FP802 εμφανίζει νευροπροστατευτική δράση και σε μοντέλα αμυοτροφικής πλευρικής σκλήρυνσης, γεγονός που ενισχύει την αισιοδοξία ότι η στρατηγική αυτή ίσως αποδειχθεί χρήσιμη και σε άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Τα επόμενα βήματα μέχρι μια πιθανή θεραπεία για ανθρώπους
Παρότι τα ευρήματα είναι ελπιδοφόρα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η κλινική αξιοποίηση της ουσίας απέχει ακόμη. Χρειάζεται εκτεταμένη φαρμακολογική ανάπτυξη, τοξικολογικός έλεγχος και κλινικές μελέτες προτού διαπιστωθεί αν η προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα σε ανθρώπους.
Η έρευνα συνεχίζεται σε συνεργασία με τη FundaMental Pharma, με στόχο τη βελτιστοποίηση της FP802 και την αξιολόγηση των δυνατοτήτων της ως μελλοντικής θεραπείας. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Psychiatry και χρηματοδοτήθηκε από ερευνητικούς φορείς της Γερμανίας, της Ευρώπης και της Κίνας.
