Από την ίδρυση του σύγχρονου ελληνικού κράτους, έχουν διεξαχθεί οκτώ δημοψηφίσματα, με τα περισσότερα να επικεντρώνονται στη μορφή του πολιτεύματος. Ακολουθεί μια ανασκόπηση των δημοψηφισμάτων αυτών:

Αμφισβητούμενο και καθοριστικό

1920: Η επιστροφή του Βασιλιά

Στις 22 Νοεμβρίου 1920, εν μέσω της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η κυβέρνηση του Δημητρίου Ράλλη κάλεσε τον λαό να αποφασίσει για την επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου Α’. Το αποτέλεσμα ήταν συντριπτικό, με το 98,97% να ψηφίζει υπέρ της επανόδου του.

Η Ελλάδα γίνεται δημοκρατία

1924: Κατάργηση της Μοναρχίας

Στις 13 Απριλίου 1924, η Δ’ Συντακτική Εθνοσυνέλευση, υπό την κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, προκήρυξε δημοψήφισμα για την κατάργηση της μοναρχίας και την ανακήρυξη της Αβασίλευτης Δημοκρατίας. Το 69,78% των ψηφοφόρων υποστήριξε την αλλαγή αυτή, οδηγώντας στην έκπτωση της δυναστείας των Γλίξμπουργκ.

Επιστροφή με αμφισβητήσεις

1935: Επαναφορά του Βασιλιά

Στις 3 Νοεμβρίου 1935, η δικτατορική κυβέρνηση του Γεωργίου Κονδύλη διεξήγαγε δημοψήφισμα με στόχο την επαναφορά της μοναρχίας. Το επίσημο αποτέλεσμα έδειξε ότι το 97,87% ψήφισε υπέρ της επιστροφής του βασιλιά Γεωργίου Β’.

Μια χώρα διχασμένη

1946: Βασιλευομένη ή Αβασίλευτη

Στις 1 Σεπτεμβρίου 1946, εν μέσω εμφυλιακών συγκρούσεων, η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη κάλεσε τον λαό να αποφασίσει για την επάνοδο του βασιλιά Γεωργίου Β’. Το 69% ψήφισε υπέρ της επιστροφής του.

Δημοψήφισμα υπό δικτατορία

1968: Σύνταγμα της Χούντας

Στις 29 Σεπτεμβρίου 1968, η δικτατορία των συνταγματαρχών διεξήγαγε δημοψήφισμα για την επικύρωση του νέου Συντάγματος. Το επίσημο αποτέλεσμα ήταν 92,21% υπέρ του Συντάγματος, με αποχή 22,3%.

Η βασιλεία καταργείται ξανά

1973: Κατάργηση της Μοναρχίας από τη Χούντα

Στις 29 Ιουλίου 1973, η χούντα προκήρυξε νέο δημοψήφισμα με θέμα την κατάργηση της μοναρχίας και την εγκαθίδρυση προεδρικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Το 78,43% ψήφισε υπέρ της αλλαγής, με τον Γεώργιο Παπαδόπουλο να αναλαμβάνει πρόεδρος.

Μεταπολίτευση και Δημοκρατία

1974: Οριστική Κατάργηση της Μοναρχίας

Μετά την πτώση της δικτατορίας, στις 8 Δεκεμβρίου 1974, η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή διεξήγαγε δημοψήφισμα για το πολιτειακό ζήτημα. Το 69,2% των ψηφοφόρων επέλεξε την αβασίλευτη δημοκρατία, καταργώντας οριστικά τη μοναρχία στην Ελλάδα.

Μνημόνια και οικονομική κρίση

2015: Το Δημοψήφισμα του «ΟΧΙ»

Στις 5 Ιουλίου 2015, η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα προκήρυξε δημοψήφισμα με θέμα την αποδοχή ή όχι των προτάσεων των διεθνών δανειστών. Το 61,3% ψήφισε “Όχι”, απορρίπτοντας τις προτάσεις. Ωστόσο, παρά το αποτέλεσμα, η κυβέρνηση προχώρησε σε συμφωνία με τους δανειστές, γεγονός που προκάλεσε αντιδράσεις και συζητήσεις για την αξιοπιστία της διαδικασίας.

Τα δημοψηφίσματα στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας αποτέλεσαν, πιθανώς, κρίσιμες καμπές που καθόρισαν το πολιτικό τοπίο της χώρας, ωστόσο με αρκετές μαύρες σκιές ως προς την αξιοπιστία τους. Μέσα από αυτά όμως, ο ελληνικός λαός κλήθηκε να αποφασίσει για θεμελιώδη ζητήματα, όπως η μορφή του πολιτεύματος και η οικονομική πολιτική, επηρεάζοντας ως ένα βαθμό στην εξέλιξη του κράτους και της κοινωνίας.

Παρόλο που τα δημοψηφίσματα θεωρητικά αποτελούν κορυφαία εκδήλωση δημοκρατίας, υπάρχει σοβαρή αμφιβολία για το κατά πόσο αξιοποιήθηκαν αποτελεσματικά και ειλικρινά στην Ελλάδα. Στη σύγχρονη εποχή, παρατηρείται το φαινόμενο οι πολιτικοί να αποφεύγουν τις άμεσες δημοκρατικές διαδικασίες, προωθώντας πολιτικές που εξυπηρετούν περισσότερο τα δικά τους συμφέροντα και ένα ψηφοθηρικό σύστημα, αντί να αφουγκράζονται τις πραγματικές ανάγκες του λαού.

Αν η Ελλάδα επιθυμεί να επιστρέψει στην ουσιαστική δημοκρατία, τότε τα δημοψηφίσματα πρέπει να αποκτήσουν ξανά σημασία ως εργαλεία έκφρασης της λαϊκής βούλησης, μακριά από κομματικές σκοπιμότητες και πελατειακές πρακτικές που διαστρεβλώνουν την έννοια της δημοκρατίας.