Το καλοκαίρι του 1931, το νεοσύστατο θέατρο Περοκέ βρισκόταν στο επίκεντρο της θεατρικής ζωής της Αθήνας. Μια φαινομενικά συνηθισμένη βραδιά επιθεώρησης μετατράπηκε σε σκηνή φρίκης και τρόμου. Το όνομα του Βασίλη Αυλωνίτη θα συνδεθεί για πάντα με αυτή την απόπειρα δολοφονίας που σημάδεψε την ιστορία του ελληνικού θεάτρου.
Η απόπειρα δολοφονίας εν ώρα παράστασης
Ήταν Αύγουστος του 1931. Το θέατρο Περοκέ παρουσίαζε την επιθεώρηση «Η Κατεργάρα», με πρωταγωνιστή έναν νεαρό και πολλά υποσχόμενο ηθοποιό: τον Βασίλη Αυλωνίτη. Καθώς εκτελούσε ένα σατιρικό νούμερο με τίτλο «Η Κοσμογονία», συνέβη το αδιανόητο: άνδρες οπλισμένοι με ρόπαλα και περίστροφα ανέβηκαν στη σκηνή με δολοφονικές διαθέσεις.
Το κοινό, νομίζοντας πως επρόκειτο για θεατρικό εύρημα, γελούσε. Όμως όταν οι πρώτοι πυροβολισμοί ήχησαν, η πλατεία βυθίστηκε στο χάος. Η επίθεση ήταν πραγματική και ο στόχος ήταν ξεκάθαρος: ο Αυλωνίτης.
Οι στίχοι που προκάλεσαν το μακελειό
Το σατιρικό τραγούδι που εκτελούσε ο Αυλωνίτης περιείχε ένα τετράστιχο που σατίριζε την πολιτική ηγεσία της εποχής.
Οι αναφορές στους υπουργούς και ιδιαίτερα στον διευθυντή του Γενικού Χημείου του Κράτους, Ευστράτιο Γαλόπουλο, θεωρήθηκαν άκρως προσβλητικές από οπαδούς της κυβέρνησης. Η φράση «κολοκύθια» στάθηκε ικανή για να ξεσπάσει μια αιματηρή επίθεση με έναν νεκρό και πολλούς τραυματίες.
Ο ρόλος του Βασίλη Αυλωνίτη και η διαφυγή του
Ο Αυλωνίτης, αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο, έπεσε άμεσα στο πάτωμα, καλύπτοντας το πρόσωπό του και σύρθηκε μέχρι τα παρασκήνια. Με τη βοήθεια μιας κοπέλας του μπαλέτου, της Σάσας Δημάκη, κατάφερε να καταφύγει στο αποχωρητήριο του θεάτρου. Από εκεί, πέρασε από το παράθυρο και το έσκασε με τραυματισμένο πόδι στον «Κόκκινο Κρίνο», απέναντι από το θέατρο.
Ο Κόκκινος Κρίνος ήταν ένα καλοκαιρινό εστιατόριο που βρισκόταν σχεδόν δίπλα στο θέατρο Περοκέ, στην περιοχή γύρω από τη σημερινή πλατεία Καραϊσκάκη και τη Δηλιγιάννη. Γνωστό στέκι της εποχής, κυρίως για καλλιτέχνες, θεατές και εργαζόμενους των γύρω θεάτρων
Ο ηθοποιός, ταραγμένος και τρομοκρατημένος, αρνήθηκε αρχικά να εμφανιστεί στο αστυνομικό τμήμα. Μόνο με την επιμονή αλλά και την ασφάλεια που του προσφέραν οι φίλοι του να τον συνοδεύσουν, παρουσιάστηκε για να καταθέσει τα γεγονότα.
Τα θύματα: Παναγιώτης Μοραΐτης και Νίκος Λαγκαδάς
Ο τραγικός απολογισμός της επίθεσης ήταν βαρύς. Ο τεχνικός σκηνής Παναγιώτης Μωραΐτης, 33 ετών, τραυματίστηκε θανάσιμα από αδέσποτη σφαίρα στο στήθος και κατέληξε λίγες ώρες αργότερα. Δίπλα του, ο Νίκος Λαγκαδάς, 23χρονος λογιστής, τραυματίστηκε από σφαίρα και χτυπήθηκε στο κεφάλι με λοστό.
Οι μαρτυρίες τους αποτύπωσαν τον απόλυτο τρόμο της στιγμής. Ο Λαγκαδάς, από το κρεβάτι του νοσοκομείου, περιέγραψε την απόπειρα δολοφονίας του με απίστευτη ψυχραιμία, καταλήγοντας με τη φράση: «Δεν φαντάζεστε τις τραγικές στιγμές που πέρασα βλέποντας τον δολοφόνο να έρχεται κατά πάνω μου.»
Η πολιτική εκμετάλλευση από τον Τύπο
Η επίθεση μετατράπηκε γρήγορα σε εργαλείο πολιτικής εκμετάλλευσης. Εφημερίδες της αντιπολίτευσης παρουσίασαν το συμβάν ως αποτέλεσμα της βίας που προκαλούσε η «ολιγαρχική» κυβέρνηση του Βενιζέλου. Το πρωτοσέλιδο της «Ακρόπολης» αναφωνούσε: «Μίσθαρνα όργανα της κυβερνήσεως είναι οι ήρωες της τραγωδίας του Περοκέ.»
Ο θάνατος του Μωραΐτη έγινε σημείο αναφοράς για να καταγγελθεί η «κυβερνητική καταστολή» και να συγκινηθεί η κοινή γνώμη, με χαρακτηριστικά ρεπορτάζ που τόνιζαν το χαμένο μεροκάματο του φτωχού τεχνικού και την οικογένεια που έμεινε χωρίς προστάτη. Σα να μην έχει αλλάξει τίποτα τελικά!
Ο Ευστράτιος Γαλόπουλος και τα σκάνδαλα της εποχής
Κεντρικό πρόσωπο στην υπόθεση, αν και όχι παρών, υπήρξε ο Ευστράτιος Γαλόπουλος. Διευθυντής του Γενικού Χημείου του Κράτους, συνδέθηκε με δύο μεγάλα σκάνδαλα: του Άρτου και της Κινίνης. Στο πρώτο, αποκαλύφθηκε εκ παραδρομής υπαλλήλων, υπερτιμολόγηση του ψωμιού, την οποία ο ίδιος εντόπισε και διόρθωσε. Στο δεύτερο, κατηγορήθηκε, αλλά τελικά αθωώθηκε και μάλιστα δύο φορές, για υπόθεση νοθευμένης κινίνης που αναστάτωσε τη χώρα.
Η κοινή γνώμη, ωστόσο, είχε ήδη καταδικάσει τον Γαλόπουλο. Ο ρόλος του στους στίχους της επιθεώρησης και η εναντίον του πολιτική εκστρατεία από τον Τύπο τον μετέτρεψαν σε αποδιοπομπαίο τράγο. Αν και αθωώθηκε σε δύο δίκες, δεν αποκατέστησε ποτέ τη φήμη του και αποσύρθηκε στη Λέσβο, όπου έζησε μέχρι το 1971.
Η απόπειρα δολοφονίας του Βασίλη Αυλωνίτη στο Περοκέ δεν ήταν απλώς ένα θεατρικό επεισόδιο. Ήταν η αντανάκλαση ενός βαθιά διχασμένου πολιτικού κλίματος, όπου η τέχνη γινόταν πεδίο συγκρούσεων. Στις σκιές της σκηνής εκείνης νύχτας, αποτυπώνεται η τομή ανάμεσα στο σατιρικό λόγο και την ωμή βία, ανάμεσα στην κριτική και τον φανατισμό. Τίποτα δεν έχει αλλάξει μέχρι και σήμερα, άκριτη βία, ανθρωποι των μέσων καλούν σε cancel εναντίον κωμικών θέλοντας να ελέγξουν ΚΑΙ τη σάτιρα.
Η ιστορία αυτή παραμένει ως υπενθύμιση των κινδύνων που ελλοχεύουν όταν οι λέξεις προκαλούν τις σφαίρες, και όταν ο πολιτικός φανατισμός επισκιάζει ακόμη και τη σκηνή του θεάτρου.
Δείτε ολόκληρο το καταπληκτικό βίντεο από το κανάλια Kastalia
