Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης συμμετέχει στο BGE+ (Biodiversity Genomics Europe plus), το νέο ευρωπαϊκό έργο που χρησιμοποιεί το DNA για να καταγράψει και να παρακολουθήσει τα είδη της Ευρώπης. Σύμφωνα με τη βάση CORDIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ΑΠΘ είναι ο μόνος ελληνικός φορέας ανάμεσα στους 22 εταίρους από 17 χώρες.

Τι είναι το BGE+

Το BGE+ (Biodiversity Genomics Europe plus), είναι ένα ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα που αξιοποιεί την ανάλυση του DNA για την καλύτερη καταγραφή, μελέτη και προστασία της βιοποικιλότητας στην Ευρώπη. Μέσω σύγχρονων τεχνολογιών γενετικής ανάλυσης, οι επιστήμονες μπορούν να αναγνωρίζουν είδη ζώων, φυτών και άλλων οργανισμών, να μελετούν τη γενετική τους ποικιλότητα και να συγκεντρώνουν πολύτιμα δεδομένα για την προστασία των οικοσυστημάτων.

Το έργο ξεκίνησε τον Μάιο του 2026 και θα διαρκέσει ως τον Οκτώβριο του 2029, με προϋπολογισμό περίπου 12 εκατ. ευρώ, που καλύπτεται εξ ολοκλήρου από το πρόγραμμα Horizon Europe. Συντονιστής είναι το Naturalis Biodiversity Center στο Leiden της Ολλανδίας. Το ΑΠΘ λαμβάνει 162.337,50 ευρώ.

Πώς το DNA βοηθά να μετρηθεί η βιοποικιλότητα

Η μέθοδος που λέγεται DNA barcoding χρησιμοποιεί ένα μικρό, χαρακτηριστικό κομμάτι του γενετικού υλικού, που λειτουργεί για κάθε είδος σαν τον γραμμωτό κώδικα ενός προϊόντος. Όταν οι κωδικοί καταγραφούν σε μια κοινή βάση, οι ερευνητές μπορούν να αναγνωρίζουν είδη από ένα μικρό δείγμα, ακόμη και έντομα ή οργανισμούς που δύσκολα ξεχωρίζουν με το μάτι.

Το BGE+ ενώνει τρία ευρωπαϊκά δίκτυα: το iBOL Europe για το DNA barcoding, το ERGA για τα πλήρη γονιδιώματα αναφοράς και το CETAF για τις συλλογές των μουσείων φυσικής ιστορίας. Σύμφωνα με το CORDIS, στόχος του είναι να φέρει περισσότερους ερευνητές στο πεδίο, να κάνει τα δεδομένα συμβατά μεταξύ τους και ελεύθερα αξιοποιήσιμα, και να προετοιμάσει μια μόνιμη ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή για τη γονιδιωματική της βιοποικιλότητας.

Τι έστειλε η Ελλάδα στο πρώτο έργο

Το BGE+ συνεχίζει το BGE, που έτρεξε από τον Σεπτέμβριο του 2022 ως τον Φεβρουάριο του 2026 με 33 εταίρους και προϋπολογισμό περίπου 17 εκατ. ευρώ. Από την Ελλάδα συμμετείχαν το ΑΠΘ, το Πανεπιστήμιο Κρήτης μέσω του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών.

Όπως αναφέρει το ΑΠΘ, μέσα από το έργο στάλθηκαν για αλληλούχιση 2.270 ταυτοποιημένα δείγματα ζώων και φυτών από την Ελλάδα, καθώς και περισσότερα από 18.000 δείγματα αρθροπόδων που δεν είχαν ταυτοποιηθεί, πολλά από τα οποία απέκτησαν τον δικό τους κωδικό DNA. Τα δεδομένα καταχωρίστηκαν στη διεθνή βάση BOLD.

Επιστημονικοί υπεύθυνοι του ΑΠΘ είναι ο Αλέξανδρος Τριανταφυλλίδης, καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Γενικής Βιολογίας του Τμήματος Βιολογίας, και ο Φίλιππος Αραβανόπουλος, καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος.

Το GrBOL, ο ελληνικός κόμβος για τους κωδικούς DNA

Από τη συμμετοχή στο BGE γεννήθηκε το GrBOL (Greek Barcode of Life), ο ελληνικός κόμβος του διεθνούς δικτύου iBOL, με συντονιστή το ΑΠΘ. Ξεκίνησε επίσημα με εκδήλωση στο Πανεπιστήμιο στις 7 Οκτωβρίου 2024, όπου μίλησε και ο ιδρυτής του iBOL, ο Καναδός βιολόγος Paul Hebert.

Στόχος του GrBOL είναι μια εθνική βιβλιοθήκη κωδικών DNA για τα ζώα, τα φυτά και τους μύκητες της Ελλάδας, ανοιχτή σε όλους μέσω των βάσεων BOLD και GenBank. Σύμφωνα με το ΑΠΘ, ενδιαφέρον να συμμετάσχουν έχουν εκφράσει περισσότεροι από 120 ερευνητές από περίπου 22 ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά ινστιτούτα.

Τα δεδομένα αυτά, όπως σημειώνει το Πανεπιστήμιο, μπορούν να στηρίξουν την προστασία της φύσης και την περιβαλλοντική πολιτική, αλλά και την εκπαίδευση, τη γεωργία, την υγεία και τη φαρμακευτική έρευνα. Η καταγραφή της ελληνικής φύσης προχωρά και σε άλλα μέτωπα, όπως στο Saronicos Project για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Για το ΑΠΘ, η συμμετοχή προστίθεται σε διακρίσεις όπως οι 214 καθηγητές του στη λίστα του 2% των κορυφαίων ερευνητών του κόσμου το 2024.